خانه / پای درس معصومین / پای درس معصومین علیهم السلام: آیا فِداء در اسلام وجود دارد؟!

پای درس معصومین علیهم السلام: آیا فِداء در اسلام وجود دارد؟!

فِداء در لغت به معنای چیزی (مال و مانند آن) است که در مقابل آزادی دیگری قرار داده می شود و در اصطلاح قربانی شدن حضرت مسیح در مقابل گناه حضرت آدم است که این گناه در نوع بشره گسترده شده بود. عده ای از برخی روایات چنین اعتقادی را نیز نسبت به شیعیان برداشت کرده اند که به روایت و جواب آن اشاره می کنیم:

متن روایت:

امام رضا علیه السلام می فرمایند آن زمان که خداوند تبارک و تعالى به حضرت ابراهیم علیه السّلام امر فرمود که بجاى فرزندش اسماعیل، گوسفندى را که خداوند فرستاده بود ذبح نماید، حضرت ابراهیم علیه السّلام در دل آرزو کرد که اى کاش فرزندش اسماعیل علیهما السّلام را به دست خود ذبح می ‏کرد و دستور ذبح گوسفند بجاى ذبح فرزندش به او داده نشده بود، تا به این‏ وسیله احساس پدرى را که عزیزترین فرزندش را به دست خود ذبح می ‏کند را داشته باشد. در نتیجه شایسته رفیع‏ ترین درجات ثواب در صبر بر مصائب شود.

خداوند عزّ و جلّ نیز به او وحى فرمود که: اى ابراهیم! محبوبترین خلق من، نزد تو کیست؟ ابراهیم گفت: خدایا! مخلوقى خلق نکرده‏اى که از حبیبت محمّد صلى اللَّه علیه و آله نزد من محبوبتر باشد. خداوند به او وحى فرمود که: اى ابراهیم آیا او را بیشتر دوست دارى یا خودت را؟ او گفت: نه، او را بیشتر دوست دارم. خداوند فرمود: آیا فرزند او را بیشتر دوست دارى یا فرزند خودت را؟ عرض کرد: فرزند او را. خداوند فرمود: آیا بریده شدن سر فرزند او از روى ظلم، به دست دشمنانش دل تو را بیشتر به درد می ‏آورد یا بریدن سر فرزندت به دست خودت بخاطر اطاعت از فرمان من؟ گفت: بریده شدن سر فرزند او به دست دشمنانش دل مرا بیشتر به درد می ‏آورد، خداوند فرمود: گروهى که خود را از امّت محمّد صلى اللَّه علیه و آله می ‏دانند، فرزندش حسین را به ظلم و ستم به مانند گوسفند ذبح خواهند کرد و با این کار مستوجب خشم و غضب من خواهند شد.

ابراهیم علیه السّلام بر این مطلب جزع و فزع نموده، دلش به درد آمد و شروع به گریه کرد. خداوند عزّ و جلّ هم به او چنین وحى فرمود: اى ابراهیم! به خاطر این ناراحتى و جزع و فزعت بر حسین و قتل او، ناراحتى و اندوهت بر اسماعیل را- در صورتى که اگر او را ذبح می ‏کردى- پذیرفتم و رفیع‏ترین درجات ثواب، در صبر بر مصائب را به تو خواهم داد. این همان مطلبى است که آیه‏ «وَ فَدَیْناهُ بِذِبْحٍ عَظِیمٍ‏»(صافات، ۱۰۷) ذبح بزرگى را جایگزین او کردیم؛ بدان اشاره دارد. 

آدرس:  عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج‏۱، ص: ۲۰۹ و ۲۱۰.

اشکال وجواب:

ممکن است اشکال شود: اگر مراد از« ذبح عظیم» قتل حضرت سید الشهداء علیه السّلام باشد، لازم می ‏آید کسى که رتبه ‏اش بالاتر و شریفتر است جایگزین و فداى پائین‏تر از خود شده باشد و حال آنکه فداء در جایى بکار می ‏رود که پایین‏تر، فداء و جایگزین بالاتر شود، و آیه شریفه بلفظ ماضى است، یعنى این کار در گذشته اتّفاق افتاد، نه اینکه در آینده( در زمان حضرت حسین بن علىّ علیهما السّلام) این فداء و جایگزینى انجام خواهد شد.

در پاسخ مى‏گوئیم: این اشکال نتیجه این توهّم غلط است که خداوند، حضرت سید الشهداء علیه السّلام را فداء و جایگزین حضرت اسماعیل علیه السّلام قرار داد، حال آنکه این توهّم خلاف صریح متن روایت است، زیرا در روایت چنین آمده: بعد از آنکه خداوند گوسفند را فرستاد تا جایگزین اسماعیل علیه السّلام گردد، حضرت ابراهیم علیه السّلام آرزو می ‏کرد که اى کاش فرزندش را ذبح می ‏کرد، تا به بالاترین ثوابها نائل ‏گردید. خداوند هم شهادت مظلومانه امام حسین علیه السّلام را به او اطّلاع داد و ابراهیم گریه و زارى و بی ‏تابى نمود و خداوند نیز وحى فرمود که این جزع و بی ‏تابى تو را جایگزین ناراحتى و جزع و فزعت در قتل فرزندت کرده بجاى آن قبول نمودم. به عبارت دیگر ذبح عظیم همان گوسفند بوده است، کما اینکه در حدیث بعدى به آن تصریح گردیده و این مطالب بعد از ذبح، اتّفاق افتاده است.

درباره ی عبدالحجت حق جو

همچنین ببینید

نظر غزالی در مورد عدالت صحابه

در نوشته های گذشته گفتیم برخی اهل سنت اصل عدالت صحابه را یک مساله مسلم دانسته و برای آن استدلالاتی هم ذکر می کنند در حالیکه گفتیم اشکالاتی از نظر کبروی و صغروی به این اصل وارد است. در مقابل برخی از علمای بزرگ اهل سنت این اصل را انکار کرده و آن را جزء اصول موهومه از ادله احکام بر شمرده‌اند و در اصل اشکال این دسته از افراد اشکالی کبروی است. یکی از این افراد غزالی از علمای قرن 6 هجری می باشد. در این نوشتار برخی عبارات وی در این باره را به نقل از کتاب المستصفی ذکر خواهیم کرد. وی در کتاب المستصفی به بررسی برخی مسائل علم اصول همت گمارده است.

شاطبی و عدالت صحابه (۳)

یکی از ارکان و پایه های اساسی فقه اهل سنت مبتنی بر لزوم اعتقاد به عدالت صحابه یا به قولی حجیت قول آنهاست. برای عدالت صحابه که منجر به حجیت قول آنها می شود چندین دلیل ارائه شده است که در این نوشته نظرات شاطبی در کتاب الموافقات را ذکر خواهیم کرد. وی یکی از علما اهل سنت در قرن 8 هجری است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *